Home / Fochteloërveen / Actueel /
Zorgplicht ganzen en zwanen ver onder de maat


Wilde- en kleine zwaan, toendrariet- en kolgans zijn beschermde ganzen en zwanen van het Natura 2000 gebied FochteloŽrveen. Een goede pleisterplaats voor ganzen en zwanen bestaat uit rustige slaap- en foerageerplaatsen. Ondanks de bescherming verdwijnt er steeds meer foerageergebied van ganzen en zwanen rond het wetland, of wordt het ongeschikt door versnippering en verstoring.

Wilde zwanen rustend op de Tachtig Bunder in Fochteloo, 11 februari 2016

Een nieuwbouwwijk met duizenden huizen in het foerageergebied van ganzen en zwanen, lage vliegroutes boven slaap- en foerageerplaatsen, of brede fietspaden door foerageergebied, tasten de ecologische relatie van het wetland FochteloŽrveen en het landbouwgebied aan. De gemiddelde verblijfsduur van de toendrarietgans is afgenomen. Wilde en kleine zwanen zijn schaars geworden. Een veranderende trekstrategie speelt een rol, maar in het FochteloŽrveen is verstoren en verjagen de hoofdreden.  

Om de doelen van Natura 2000 van het FochteloŽrveen te benaderen, moeten er rustige foerageergebieden komen.       

Trend ganzen FochteloŽrveen
De akkers met oogstresten die grenzen aan het hoogveengebied zijn voor de ganzen en zwanen de hotspots. Juist op deze akkers eist versnippering en verstoring zijn tol. Vooral de akkers tussen het FochteloŽrveen en Kloosterveen in Assen staan onder zware druk door de nieuwbouw. Ook de akkers tussen het wetland en Bovensmilde, Smilde worden steeds minder gebruikt door ganzen en zwanen, als gevolg van geregelde verstoring en steeds meer bloementeelt. Ganzen en zwanen wijken uit naar alternatieve foerageerplaatsen en worden zo geleidelijk het wetland uitgejaagd.

Af en toe piekt het aantal winterganzen in het FochteloŽrveen, maar net zo snel zijn ze weer vertrokken of verjaagd op de foerageerplaatsen.

Door tien jaar achtereen tot dagelijks halsbanden af te lezen in de winter, is een beeld ontstaan van de gemiddelde verblijfsduur van de toendrarietgans. In 2008/11 bleef een gans gemiddeld 17 dagen en in 2014/18 nog 11 dagen (-35%). Tegelijkertijd is het aantal waargenomen verstoringen op de foerageerplaatsen toegenomen. 


Toendrarietganzen eten vooral oogstresten. 3 februari 2014      

Trend zwanen
Bij de zwanen is de negatieve ontwikkeling nog zichtbaarder. Een grote pleisterplaats van zwanen in de polder Ravenswoud en op de akkers bij de Menneweg, is na tientallen jaren van gebruik in onmin geraakt. Dit gebeurde nadat er boomwallen zijn open gekapt, het gebied is versnipperd met een fietspad en er meer verstoring kwam door recreatie op de paden en akkers.

In enkele decennia tijd zijn verschillende foerageerplaatsen in het wetland leeggelopen of verschoven tot buiten de grens van het wetland FochteloŽrveen naar Haule en Appelscha, maar ook daar worden ze verjaagd.


Paartje wilde zwanen met jongen op oogstresten. Fochteloo 28 november 2013


Oorzaken van de negatieve trend en oplossingen om het tij te keren

Nieuwbouw Kloosterveen in Assen
Honderden hectares foerageergebied ten oosten van het FochteloŽrveen zijn verloren gegaan door een golfbaan en de nieuwbouwwijk Kloosterveen in Assen. Nog meer nieuwbouw betekent dat de functie als pleisterplaats, maar ook de slaapplaats Esmeer, minder geschikt wordt voor ganzen en zwanen. Rust- en foerageergebied verdwijnt en de recreatiedruk en verstoring in het FochteloŽrveen neemt toe.

De overgebleven smalle strook akkers tussen het FochteloŽrveen en Assen is een kwetsbare schakel voor ganzen en zwanen geworden door de komst van de nieuwbouwwijk. De gemeente Assen zou zich vanuit haar zorgplicht sterk moeten maken voor de beschermde vogels, door te investeren in foerageer- en rustgebied tussen stad en veen. Mitigerende maatregelen zijn nodig om de schade te beperken.

De uitbreiding van Assen brengt onherstelbare schade aan in het foerageergebied. Met mitigerende maatregelen kan die schade verkleind worden. 



Ganzen gebruiken de akkers in de polder Kloosterveen nog, maar zijn meestal na enkele dagen vertrokken door verstoring. Over een paar jaar staan ook hier huizen! 20 januari 2018

Aanvliegroute Eelde

Laag over het wetland loopt een aanvliegroute naar luchthaven Eelde. Met een toename aan vliegbewegingen door hubs en vakantievluchten en meer lawaaierige kleine les- en privťvliegtuigen uit Lelystad, is er meer verstoring gekomen.

In de winter 2017/18 is het bijna dagelijks raak! Dit zijn alleen nog maar de waargenomen verstoringen tijdens enkele uren veldwerk. Het aantal vliegbewegingen van helikopters neemt ook toe en dat zorgt voor intensieve verstoringen op slaap- en foerageerplaatsen van ganzen. De luchtvaart op geringe hoogte is een knelpunt in en buiten het wetland, en gaat niet samen met rust- en foerageergebied van vogels. Zie filmpjes, februari 2018.




Een no flight area is nodig om de verstoring terug te dringen. Dit werd al heel lang geleden geadviseerd en opgenomen in het concept beheerplan FochteloŽrveen om de waarden van het SPA gebied onder de Vogelrichtlijn, wetland, stilte- en Natura 2000 gebied veilig te stellen.

Het verleggen van de aanvliegroute op Eelde is de enige oplossing om verstoring en lawaai terug te dringen. Sowieso moeten overheden zich moeten afvragen of regionale luchthavens nog bestaansrecht hebben, gezien de overlast, het lawaai en de uitstoot in een groene recreatieve omgeving als Noord-Nederland.

Het verjagen door lawaaierige vliegtuigen is bijna dagelijkse kost geworden in het wetland. Februari 2018

Versnippering en steeds meer recreatie
In belangrijk foerageergebied dat grenst aan het hoogveen, zijn wandel- en fietspaden aangelegd, is het foerageergebied versnipperd, worden houtwallen gekapt en komt steeds meer recreatie. De sterke toename van recreatie is een knelpunt en gaat ten koste van beschermde ganzen en zwanen. Betonpaden hebben een aanzuigende werking, waardoor er tientallen parkeerplaatsjes zijn ontstaan (trekt vooral hondenbezitters met auto). Veel foerageergebied in Smilde en Assen wordt daardoor  nauwelijks meer gebruikt door ganzen als gevolg van geregelde verstoring. Verstoring krijg je alleen goed in beeld door bijna dagelijks op verschillende tijdstippen de foerageerplaatsen te bezoeken.

Met dicht struweel en boomwallen is het mogelijk het foerageergebied te verbeteren en knelpunten op te lossen langs fietspaden zoals die van de Norgervaart naar de Meesterswijk.

Kappen van opslag van houtwallen en dicht struweel langs foerageergebied
Opslag van struiken en bomen langs foerageergebied (bijvoorbeeld de FochteloŽrveenweg) wordt sinds enkele jaren op grote schaal tot op de grond geklepeld of afgezaagd door de gemeente Oostellingwerf. Veel oude houtwallen verdwijnen geleidelijk uit het landschap door kap, terwijl die belangrijk zijn voor de dekking van veel diersoorten, waaronder ganzen en zwanen. Dichte opslag langs foerageergebied vermindert de verstoring en vergroot de beschikbare oppervlakte foerageergebied.

Investeer in houtwallen en plant nieuwe houtwallen aan in het foerageergebied van ganzen en zwanen.


Belangrijke dekking verdwijnt door het kappen van boomwallen langs doorgaande wegen in het foerageergebied. Menneweg maart 2016.


Bewust en onbewust verjagen
In een aantal foerageergebieden die grenzen aan het hoogveen worden ganzen en zwanen geregeld verjaagd. De constante negatieve aandacht voor ganzen in de media gaat ten koste van beschermde soorten. Verjagen, verstoring en jacht op ganzen gaat niet samen met de bescherming van soorten. Het merendeel van de ganzen foerageert op oogstresten. Door het verjagen gaan meer ganzen op grasland zitten en ontstaat er mogelijk schade. Om het verlies aan energie te compenseren, moet weer extra gegeten worden door de ganzen.

Rustgebieden aanwijzen biedt perspectief voor mens en dier en is de enige oplossing die goed werkt met handhaving en toezicht.  
 

De laatste groepjes wilde zwanen worden bewust of onbewust verjaagd op de foerageerplaatsen. Omgeving Haulerpolder, januari 2018.


Veel foerageer- en rustgebied voor ganzen en zwanen is hondenuitlaatgebied. Grietmanswijk 2018

Rustige foerageergebieden zijn broodnodig om doelen te halen

Toendrarietganzen, wilde- en kleine zwanen slapen in het veen en eten oogstresten op akkers. Om de doelen van Natura 2000 te benaderen, zijn rustige foerageergebieden nodig (zie kaart). De polder Ravenswoud is al aangewezen als foerageergebied door de Vereniging Natuurmonumenten. Hier kan de aanplant van dicht struweel de foerageerplaats versterken. Dit geldt ook voor de overige foerageerplaatsen die op de kaart rood zijn omlijnd. De belangrijkste die op korte termijn verwezenlijkt moet worden, is het gebied tussen het veen en Assen.  


Foerageer- en rustgebieden voor ganzen en zwanen zijn nodig om te voldoen aan de instandhoudingsdoelen ganzen en zwanen Natura 2000          



delen






contact
tags
Bureau De Kraanvogel
FochteloŽrveen 10
8428 RR Fochteloo
0516-588589
Het Waait
Twelloseweg 10a
7439 AS Steenenkamer
0570-618989