Home / Fochteloërveen / Actueel /
Record kleine rietganzen winter 2017



Kleine rietganzen die broeden op Spitsbergen, overwinteren in Nederland, BelgiŽ en Denemarken. Tot voor kort pleisterden nog tienduizenden van deze juweeltjes in een klein gebied in Zuidwest Friesland. In november en december trekken ze verder naar BelgiŽ. De winterpopulatie in Zuidwest Friesland is sterk afgenomen, omdat er steeds meer kleine rietganzen in Denemarken overwinteren.

Dagelijkse tellingen leveren vaak veel informatie op over de wintergasten die maar kort pleisteren in een gebied, zoals de kleine rietgans in het FochteloŽrveen. Het is een schaarse wintergast, met 0-122 exemplaren maximaal per maand in 1992-2016. In de periode 2012-2016 is er een groeispurt in november, december en maart. In november en december 2017 worden alle records gebroken en is er een vrij constante aanvoer van kleine rietganzen uit Denemarken. Er zijn 16 ganzen met een halsband afgelezen in 2 maanden tijd, tegen 5 in de afgelopen 25 jaar!                   

Historie 1992-2016
Kleine rietganzen op de pleisterplaats FochteloŽrveen, zitten op akkers met maÔsstoppel in halfopen landschap en in mindere mate op oogstresten van aardappelen, bieten, graan en op grasland. Op de pleisterplaats is al decennia sprake van een geringe toename. Lange telreeksen zijn dan ook nu weer goud waard. In 1992-2001 worden er maximaal 14 kleine rietganzen geteld, tussen 2002-2010 loopt dat op tot 65. In 2011 zijn er in januari maximaal 114 en in februari 122 geteld (Feenstra & Kuipers, 2012). In 2012-2016 is er een flinke toename met in november maximaal 100, in december 78 en in maart 70.

In figuur 1 staat het maximaal aantal dat per maand dat is waargenomen in de jaren 1992-2016. De aantallen in het winterseizoen 2017 liggen een heel stuk hoger.  


Figuur 1. Maximum aantal kleine rietganzen in 1992-2016 op de pleisterplaats FochteloŽrveen  

Gemengde groep van voornamelijk kleine rietganzen op 1 november 2017 in Fochteloo

Van Zuidwest naar Zuidoost Friesland?
Tot voor kort vlogen er tienduizenden kleine rietganzen naar Zuidwest Friesland. Het aantal is daar de laatste jaren sterk afgenomen tot duizenden. Geschikt foerageergebied houdt de ganzen in Denemarken, maar mogelijk heeft de verstoring in ZW Friesland de afname wel versneld. Tijdens wekelijkse tellingen van de kleine rietgans in ZW Friesland in 2007/08 in opdracht van de Grontmij, was er veel verstoring door jacht en schoten op de slaapplaats, verjagen met honden en zelfs met kleine helikopters laag over de foerageerplaats (Feenstra 2008).     

Kleine rietganzen passen de trekstrategie aan als gevolg van klimaatverandering, andere voedselkeuze en verstoringen. Kleine rietganzen op de pleisterplaats FochteloŽrveen zaten afgelopen decennium vooral op oogstresten van maÔs, maar ook aardappel, biet, graan en gras. Twintig jaar terug zaten ze vrijwel uitsluitend op grasland.

In 2012-2016 is er een groeispurt op de pleisterplaats FochteloŽrveen. In november en december 2017 komen groepen van honderden kleine rietganzen naar ZO Friesland en Drenthe. Bijna onopgemerkt verplaatst een deel van de kleine rietganzen zich naar ZO Friesland om te overwinteren. In november 2017 zijn er maximaal 206 geteld en in december 491. Dit is een aanzienlijk deel van het aantal overwinteraars dat in december in Nederland verblijft. Groepen van tientallen tot honderden kleine rietganzen zijn gezien in een groot gebied tussen Assen, Norg, Een-West, Bakkeveen, Oosterwolde, Appelscha en Smilde.

De ganzen slapen in het FochteloŽrveen en waarschijnlijk ook op enkele zandgaten en de Duurswouderheide. Een deel hiervan ligt buiten de invloedssfeer van de pleisterplaats FochteloŽrveen. Verstoring is vaak de reden dat er uitwisseling is tussen de verschillende pleisterplaatsen. Alleen door geregeld rondes te doen krijg je soorten, aantallen en verstoringen goed in beeld. 

Kleine rietganzen op de pleisterplaats FochteloŽrveen in november en december 2017
Kleine rietganzen zijn in november en december 2017 bijna dagelijks geteld, nadat bleek dat er veel meer zaten dan normaal. Op 24 oktober werden de eerste 2 kleine rietganzen opgemerkt en een dag later zaten er 19 op maÔsstoppel in Fochteloo. In november en in december arriveren groepjes kleine rietganzen uit Denemarken. Op 1 november werd een recordaantal van 165 geteld. Op 2 november zaten er 184 kleine rietganzen. Daarna vertrekken de meeste ganzen en volgt een piek op 24 november met 206 stuks. Het aantal neemt af door intensieve verstoring, maar er arriveren ook groepjes. Op de 26ste wordt een groepje van 40 bij Kloosterveen in Assen ontdekt en op 29 november zitten er 70 kleine rietganzen in Appelscha. 

Begin december zijn er 150 kleine rietganzen. Het aantal neemt in de eerste week van december af door verstoring. Het zoekgebied is daarna iets verruimd, omdat ganzen na verstoring vaak verder van de slaapplaats af gaan zitten. Op 6 december werden 286 kleine rietganzen geteld en op 7 december 375.

De grootste groep bestond uit 260 van deze pareltjes op 7 december in Bakkeveen. Op 10 december zijn er in totaal 432 geteld. Ondanks een dikke laag sneeuw op 10-12 december bleven de meeste ganzen aanwezig. De temperatuur lag overdag rond het vriespunt, dus oogstresten van maÔs blijven bereikbaar. Op 16 december werden 315 kleine rietganzen geteld. Een deel van deze groep bevond zich in slecht bereikbaar gebied tussen Haulerwijk en Waskemeer en waarschijnlijk zaten er meer ganzen. Op 19 december waren er minstens 491 op de pleisterplaats aanwezig (figuur 2). Opmerkelijk is dat grote groepen kleine rietganzen in ZO Friesland volledig worden gemist, ondanks de vele vogelaars die hier rondrijden. Op waarneming.nl worden ze nauwelijks gemeld.    

Figuur 2. Kleine rietganzen, maximum per week in november en december 2017 op de pleisterplaats FochteloŽrveen 

Een groep kleine rietganzen, samen met oostelijke toendrarietganzen op 6 december 2017 nabij Bakkeveen  

Kleine rietgans met witte halsband AA8 op 11 december 2017 in Een, Drenthe

Ganzen met witte of blauwe halsband
In november en december 2017 zijn de ganzen meerdere malen per week geteld en zijn in totaal 13.915 kleine rietgansdagen vastgesteld. Als er grote aantalschommelingen waren binnen een week, dan is de week in tweeŽn gesplitst om het aantal kleine rietgansdagen zo nauwkeurig mogelijk te bepalen (figuur 2). Van 1 november tot 31 december zijn er 16 verschillende halsbanden 70 keer afgelezen. De waarnemingen zijn ingevoerd op de website www.geese.org. Hierop staat de historie van elke gans met een halsband.

Kleine rietganzen bleven 1-31 dagen op de pleisterplaats FochteloŽrveen. Tot de eerste decade van december zijn steeds nieuwe halsbanden gezien, maar vervolgens werden in december alleen nog oude bekende afgelezen. De trek kwam tot stilstand en de kleine rietganzen die er zaten, bleven in het gebied aanwezig in december. De gemiddelde verblijfsduur van ganzen met een halsband was 12,1 dagen. Dit zou betekenen dat circa 1.154 kleine rietganzen op de pleisterplaats FochteloŽrveen zijn geweest om bij te tanken.

Vier kleine rietganzen die in de eerste helft van november in het FochteloŽrveen zaten, vlogen door naar Zuidwest Friesland en bleven daar in november en december. Eťn vloog door naar BelgiŽ en is daarna in ZW Friesland gezien. Twee kleine rietganzen die in de tweede helft van november werden afgelezen in het FochteloŽrveen, vlogen naar BelgiŽ. Vier kleine rietganzen die in de eerste helft van de december voor het eerst zijn afgelezen op de pleisterplaats FochteloŽrveen, blijven in ZO Friesland in december. Van de laatste twee kleine rietganzen met halsband die op 18 en 20 december zijn afgelezen, bleef ťťn in ZO Friesland in december.   
Kleine rietganzen op oogstresten van aardappel in 2011 

Paartje met 1 jong (mannetje witte halsband EC6) Haulerwijk, 29 december 2017  


Bronnen

Feenstra, H. 2008. Het fietspad Syp Set en Kleine rietganzen. Bureau Vogelinventarisatie ďDe KraanvogelĒ. Fochteloo.

Feenstra & Kuipers, 2012. 'Wat je met rust laat, kan groeien -
Het FochteloŽrveen'.  


delen






contact
tags
Bureau De Kraanvogel
FochteloŽrveen 10
8428 RR Fochteloo
0516-588589
Het Waait
Twelloseweg 10a
7439 AS Steenenkamer
0570-618989